Η βεβαιότητα του αβέβαιου

της Κοραλίας Τιμοθέου

Ζούσε κάποτε ένας  αγρότης.  Μια μέρα το άλογο του το έσκασε από τον στάβλο.  Ακούγοντας τα νέα, οι γείτονες έσπευσαν να τον συλλυπηθούν. «Τι ατυχία!» αναφώνησαν με κατανόηση.  «Ίσως», απάντησε ο αγρότης.

Το επόμενο πρωί, το άλογο επέστρεψε, φέρνοντας μαζί του άλλα τρία άγρια άλογα.  «Τι τύχη!», ενθουσιάστηκαν οι γείτονες.  «Ίσως», αποκρίθηκε ο αγρότης.

Την επομένη, ο γιος του προσπάθησε να καβαλήσει ένα από τα άγρια άλογα, έπεσε και έσπασε το πόδι του.  «Τι κακοτυχία!», συμπαραστάθηκαν αμέσως οι γείτονες.  «Ίσως», ήταν και πάλι η απάντηση του αγρότη.

Λίγες μέρες αργότερα κλιμάκιο του στρατού επισκέφθηκε το χωριό για να στρατολογήσει τους νέους για το μέτωπο.  Βλέποντας το σπασμένο πόδι του νεαρού, τον προσπέρασαν χωρίς δεύτερη σκέψη.  Οι γείτονες έσπευσαν να συγχαρούν τον αγρότη για την καλή του τύχη.  «Ίσως», ήταν για ακόμη μια φορά η απάντηση του σοφού συγχωριανού τους.  (Παραδοσιακή κινέζικη ιστορία)

Η μόνη μας βεβαιότητα σ’ αυτή τη ζωή είναι η αβεβαιότητα.  Ακόμα κι ο θάνατος, ο οποίος θεωρείται ως βεβαιότητα, καλύπτεται από ένα τεράστιο πέπλο μυστηρίου και αβεβαιότητας. 

Αν σκεφτούμε λοιπόν τα συναισθήματα και τις σωματικές επιπτώσεις που έχει στον καθένα μας η έννοια της αβεβαιότητας, θα ανακαλύψουμε ότι τα πιο συνηθισμένα είναι ο φόβος και το άγχος σε συναισθηματικό επίπεδο, η ταχυκαρδία, η εφίδρωση και πλειάδα διαταραχών της υγείας σε σωματικό επίπεδο.  Οι απολυτήριες εξετάσεις του λυκείου,  η συνέντευξη για δουλειά, η πρώτη γνωριμία με τα πεθερικά, μια απρογραμμάτιστη ομιλία μπροστά σε κοινό, αποτελούν λίγες από τις πιο στρεσογόνες καταστάσεις που αντιμετωπίζει ο μέσος άνθρωπος.  Το κοινό τους στοιχείο;  Η αβεβαιότητα.  Θα είναι εύκολα τα θέματα, θα κάνω καλή εντύπωση, θα με συμπαθήσουν τα πεθερικά, θα τα καταφέρω ή θα τα θαλασσώσω μπροστά σε τόσο κόσμο; 

Μέχρι ένα ορισμένο σημείο η αβεβαιότητα καλώς δημιουργούσε και δημιουργεί αυτές τις ακούσιες αντιδράσεις στον οργανισμό γιατί ενεργοποιεί το μηχανισμό της επιβίωσης μας (fight or flight mode).  Είναι ο μηχανισμός που προστάτευε τον άνθρωπο από τα άγρια θηρία όταν ακόμα ζούσε στα σπήλαια  και είναι ο ίδιος μηχανισμός που κάποτε ενεργοποιείται κατά την οδήγηση, όταν ενστικτωδώς αντιδρούμε σε κάποιο άμεσο κίνδυνο. 

Η αβεβαιότητα μας φοβίζει αλλά ταυτόχρονα κρύβει και ένα σημαντικό δώρο:  απεριόριστες δυνατότητες.  Ασκητές και διαλογιστές καταθέτουν ότι κατά τη βαθιά προσευχή ή το διαλογισμό, αφήνοντας το μυαλό ανοικτό και απελευθερωμένο από κάθε κανόνα και πεποίθηση, μπορούν  να δουν ακόμα και τη μοριακή δομή των αντικειμένων (διδασκαλία Χοσέ Σίλβα).  Τι σημαίνει αυτό;  Για την καθημερινότητα μας σημαίνει ότι το να έχουμε ανοιχτό μυαλό και να μην καλύπτουμε τις σκέψεις και τις πράξεις μας με προκαταλήψεις και αυθαίρετα συμπεράσματα, αυξάνει τις δυνατότητες μας εκθετικά. 

Αν το τραπέζι πάψει να είναι τραπέζι και άρα ένα έπιπλο πάνω στο οποίο τρώμε ή πίνουμε ή ακόμα και γύρω από το οποίο συναναστρεφόμαστε άλλους, τότε μπορεί να αποκτήσει πολλές διαφορετικές έννοιες και να μας δώσει άλλες δυνατότητες:  μπορεί να γίνει πλατφόρμα πάνω στην οποία ο χειρουργός θα χειρουργήσει, πίστα πάνω στην οποία θα χορέψουμε το βράδυ σε ένα κλαμπ, βήμα από το οποίο ο εργάτης θα εμψυχώσει και εμπνεύσει τους συναδέλφους του, καμβάς πάνω στον οποίο ο ζωγράφος θα φτιάξει έναν πίνακα … και ένα σωρό άλλες χρήσεις τις οποίες δεν μπορώ να σκεφτώ γιατί εξακολουθώ να σκέφτομαι το τραπέζι, ως «τραπέζι». 

Δεν εισηγούμαι να πάρουμε τα βουνά, ούτε να γίνουμε όλοι ασκητές και διαλογιστές και ούτε να αρχίσουμε να «βλέπουμε» μόρια να κυκλοφορούν και να αποκαλούμε τα τραπέζια πίστες.  Αυτό που θέλω να μοιραστώ είναι πως οι δυνατότητες που μας ανοίγονται αν αφήσουμε τη φαντασία μας ελεύθερη και αν δεν βάζουμε συνέχεια τους εαυτούς μας σε καλούπια, είναι πολλές. 

Η απελευθέρωση, από την υπεραπλουστευμένη σημειολογία και τις πεποιθήσεις, ισχύει ακόμα περισσότερο για καταστάσεις και ανθρώπους παρά για αντικείμενα.  Δεν είναι όλες οι μελαχρινές πιο έξυπνες από τις ξανθιές!  Ακόμα και η ίδια η λέξη «έξυπνος» είναι υπερβολικά υποκειμενική και πολύπλευρη:  Έξυπνος σε τι;  Σε λογικο-μαθηματική νοημοσύνη, σε λεκτική-γλωσσική νοημοσύνη,  σε συναισθηματική νοημοσύνη, σε πνευματική νοημοσύνη;  Ο Χάουαρντ Γκάρντνερ διακρίνει εννέα τομείς νοημοσύνης*.  Ομοίως, οι καταστάσεις μπορεί να μην είναι καθόλου όπως, εκ πρώτης όψεως, φαίνονται.  Ποιος μπορεί να ξέρει;

Σας αφήνω με τα λόγια του  Βουδιστή μοναχού, Ιάπωνα συγγραφέα, Yoshida Kenko:

«ίσως το πολυτιμότερο δώρο στη ζωή να είναι η αβεβαιότητα».

* Frames of Mind: Η θεωρία των πολλαπλών τύπων νοημοσύνης, Howard Gardner